از پژوهش تا تجاریسازی
از پژوهش تا تجاریسازی، برنامههای نوآورانه مرکز تحقیقات مراقبتهای پرستاری و مامایی همزمان با انتشار گزارش شاخص جهانی نوآوری GII 2026
همزمان با انتشار گزارش شاخص جهانی نوآوری(Global Innovation Index 2026)، دکتر هاجر صادقی، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات مراقبتهای پرستاری و مامایی و سفیر افتخاری و عضو کمیته جهانی داوری سازمان ترویج خلاقیت، نوآوری و اختراع (OCIIP)، با اشاره به جایگاه ایران در این گزارش، بر ضرورت عبور از تولید صرف دانش و حرکت هدفمند به سوی تجاریسازی دستاوردهای پژوهشی، توسعه فناوری و حل مسائل واقعی جامعه تأکید کرد. دکتر صادقی با بیان اینکه شاخص جهانی نوآوری یکی از ابزارهای مهم برای ارزیابی ظرفیت کشورها در تبدیل دانش و منابع علمی به دستاوردهای نوآورانه است، اظهار کرد: اهمیت این گزارش صرفاً در رتبهای که کشورها کسب میکنند خلاصه نمیشود، بلکه باید آن را فرصتی برای شناخت نقاط قوت، شناسایی شکافهای ساختاری و بازنگری در سیاستها و برنامههای توسعه علم، فناوری و نوآوری دانست.
وی با اشاره به جایگاه اعلامشده ایران در گزارش GII 2026 افزود: بر اساس ارقام مطرحشده از این گزارش، ایران در میان ۱۳۹ اقتصاد جهان در رتبه ۸۱ قرار گرفته است، در حالی که رتبه کشور در سال ۲۰۲۵، ۷۰ بوده است. همچنین فاصله میان جایگاه نهادههای نوآوری و بروندادهای آن، نکتهای قابل تأمل است، بهگونهای که ایران در نهادههای نوآوری رتبه ۱۰۴ و در بروندادهای نوآوری رتبه ۵۸ را کسب کرده است. این تفاوت نشان میدهد ظرفیتهای علمی و انسانی کشور، با وجود محدودیتهای موجود، توان تولید دستاوردهای علمی و فناورانه را دارند، اما تقویت زیرساختها و سازوکارهای پشتیبان نوآوری همچنان یک ضرورت جدی است. صادقی ادامه داد: قرار گرفتن ایران در رتبه ۹ شاخص فارغالتحصیلان علوم و مهندسی، در کنار جایگاه ۵۶ در سرمایه انسانی و پژوهش و رتبه ۵۴ در تولید دانش و فناوری، نشاندهنده برخورداری کشور از پشتوانه ارزشمند نیروی انسانی متخصص و ظرفیت علمی است. در مقابل، رتبه ۱۳۶ در نهادها و ۹۱ در زیرساختها ضرورت توجه به محیط نهادی، زیرساختهای فناورانه، حمایت از نوآوران، تسهیل همکاریهای بینبخشی و ایجاد مسیرهای مؤثر برای تبدیل ایده به محصول و خدمت را برجسته میکند.
وی با تأکید بر اهمیت این موضوع در حوزه سلامت تصریح کرد: نوآوری در سلامت تنها به تولید تجهیزات پزشکی یا فناوریهای پیشرفته محدود نیست. توسعه مدلهای جدید مراقبت، استفاده اثربخش از هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال، ارتقای کیفیت و ایمنی خدمات، پیشگیری از عوارض قابل اجتناب، توانمندسازی بیماران و سالمندان و طراحی مداخلات مبتنی بر شواهد نیز از مصادیق مهم نوآوری در نظام سلامت هستند. در این میان، پرستاری و مامایی به دلیل ارتباط مستقیم و مستمر با افراد، خانوادهها و جامعه، ظرفیت قابل توجهی برای شناسایی مسائل، طراحی راهحلهای کاربردی و ارزیابی اثربخشی مداخلات دارند. عضو مرکز تحقیقات مراقبتهای پرستاری و مامایی با اشاره به فعالیتهای این مرکز افزود: پژوهشهای کاربردی و مسئلهمحور میتوانند حلقه اتصال دانش دانشگاهی به نیازهای واقعی نظام سلامت باشند. در همین راستا، در حال حاضر، توسعه فعالیتها در زمینه هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال، پژوهش در حوزه زخمهای مزمن، و اجرای پروژه پیشگیری از زخم فشاری از جمله محورهایی هستند که با هدف ارتقای کیفیت مراقبت، بهبود پیامدهای بیماران و تقویت رویکردهای پیشگیرانه دنبال میشوند.
وی همچنین به فعالیتهای مرتبط با سلامت سالمندان اشاره کرد و گفت: توجه به سالمندی جمعیت و پیامدهای آن، نیازمند برنامهریزی مبتنی بر شواهد و طراحی مداخلات علمی و اثربخش است. طرح مرتبط با سلامت سالمندان با بهرهگیری از حمایت گرنت نیماد نیز در همین چارچوب قابل توجه است. صادقی ادامه همکاری خود با همکاری با شرکتهای فناور و دانشبنیان را یکی دیگر از مسیرهای مهم توسعه نوآوری در مرکز تحقیقات دانست و اظهار کرد: برای آنکه یافتههای پژوهشی در محدوده مقالات و گزارشهای علمی باقی نمانند، ارتباط مؤثری میان مرکز تحقیقات، شرکتهای فناور دانشبنیان و ارائهدهندگان خدمات سلامت شکل گرفته است. وی با اشاره به نقش مراکز تحقیقاتی در ارتقای جایگاه علمی و فناورانه کشور خاطرنشان کرد: بنا بر این داریم که مرکز تحقیقات پرستاری و مامایی فراتر از نقش سنتی خود در تولید مقاله و دانش نظری، به کانونی برای نوآوری در مراقبت تبدیل شود. تحقق این هدف مستلزم تعریف پژوهشها بر اساس اولویتهای نظام سلامت، مشارکت فعال پرستاران و ماماها در طراحی راهحلها، ارزیابی علمی نتایج، حمایت از ایدههای نوآورانه و ایجاد ارتباط پایدار با بخش فناوری و صنعت است. یکی از پیشنیازهای تبدیل ظرفیت علمی کشور به دستاوردهای فناورانه و اقتصادی، آشنایی اعضای هیئت علمی با فرایند نظاممند نوآوری و مسیر تبدیل ایده به محصول و خدمت است. در همین راستا، برگزاری دورههای آموزشی مقدماتی و پیشرفته، با محتوای بهروز و رویکردی کاربردی، از مرحله ایدهپردازی تا توسعه، تجاریسازی و ورود به بازار، در راستای توانمندسازی اعضای محترم هیئت علمی در دست اقدام است.
دکتر صادقی تأکید کرد: پیام مهم گزارش شاخص جهانی نوآوری برای کشور ما این است که برخورداری از نیروی انسانی توانمند و تولید دانش، شرط لازم پیشرفت است، اما برای دستیابی به جایگاه شایسته در عرصه نوآوری کافی نیست. باید زمینهای فراهم شود که دانش تولیدشده به فناوری، خدمات اثربخش، محصولات قابل استفاده و در نهایت به بهبود کیفیت زندگی مردم تبدیل شود. حوزه سلامت، بهویژه پرستاری و مامایی، با تکیه بر دانش تخصصی، تجربه بالینی و ارتباط نزدیک با نیازهای جامعه، ظرفیت ارزشمندی برای تحقق این هدف دارد. حرکت از پژوهش مقالهمحور به سوی پژوهش مسئلهمحور، توسعه همکاریهای بینرشتهای و پیوند دانشگاه با صنعت میتواند گامی مؤثر در ارتقای سهم ایران از نوآوری جهانی و ساختن آیندهای پایدارتر برای نظام سلامت باشد.